Sosyal Fobi’nin son yıllardaki artışının nedenini anlatan Falay “Öncelikle artan teknoloji ve cep telefonu kullanımı sosyal fobinin tetiklenmesinde önemli etken. İnsanlar davranmak yerine ellerindeki cep telefonunu sayesinde çeşitli sosyal ağlarda konuşuyor gülüyor eğleniyor. Fakat nasıl bir beceri ancak yapa yapa iyileştirilecekse, performans becerisi de yapılmadığı için en baştan hiç iyileşmiyor.

Diğer neden de son zamanlarda artan rekabetçilik atmosferi. Toplumsal düzen artık daha az affetmekte. Ve normalin biraz dışında kalanları kenara itmektedir. Sosyal fobide de en baştan bir performans kaygısı olduğundan, Sosyal fobi hastaları daha fazla sıkıntı çekmekte” dedi.

HAYATINIZDAN SOSYAL FOBİYİ ATMANIN YOLLARI

“Herşeyden önce davranmak esas. Hem kafanızda biriken kaygıyı sıfırlamak için hem de davranıp da sonucu görmek için çok önemli. Diğer türlü, davranmayınca, içinizde kalacak sözler, düşünce ve duygular sizi yavaş yavaş yiyip bitirebilir.

İkinci önerilebilecek yol da anda kalmaktan geçer. Şöyle ki; geçmiş geçti. Gelecek gelmedi. O halde elinizde kalan tek şey içinde bulunduğumuz andır. Ve size düşen de anı yaşamak, an’a gelecek ya da geçmişin sızmasına izin vermemektir. Bu şekilde daha hafif hissedeceksiniz.

Diğer yol da kendinizi ikna etmekten geçer. Düşünün; zaten tüm sorun en temelinde bir ya da birden çok ‘inancınızdan’ dolayı çıkmadı mı? Madem düşünceniz duygularınızı ve davranışlarınızı ciddi oranda etkileyebiliyor, neden diğer türlüsüne inanmayasınız? Diğer türlüsü dediğimse aklınıza ‘en kötü ne olur ki?’ düşüncesini koymaktır. Ardından öncesinde afalladığınız herhangi bir olayın aslında o kadar kötü ve hatta hiç kötü olmadığını fark ettiğinizde tereyağından kıl çeker gibi davranabilecek, yani performansı sergileyebileceksiniz.”

İNANCIN SOSYAL FOBİYE ETKİSİ

Nasıl ki tarih boyunca çeşitli coğrafyalarda büyük katliamlar yaşanmıştı ve çoğu da bir ‘inanç’ ile ateşlenmişti diyen Uzm Psk Mahir Efe Falay  “Kişisel hayatlarınızda davranımlarız da bir inançla sönümlenebilir veya ateşlenebilir. O yüzden siz de inancın davranışları belirleyen büyük gücünü yabana atmayın.” İfadelerini kullandı.

Son olarak Falay, “İnanç, anda kalma ve davranış eksikliği sosyal fobi veya sosyal anksiyete dediğimiz bozukluğa götürebilir. Fakat nedenleri böylesine belliyken, o nedenlerle uğraşıp da yaşadığınız tüm sıkıntıları geri çevirme şansı her zaman mevcuttur.” dedi.

Uzm. Psk. Sibel Deniz Toledo genel tabloyu şöyle tanımlamaktadır, “Çağımız mutluluğu bir takım şeylerin elde edilmesi sonucu ulaşılan bir ödül gibi tanımlamaktadır. Pek çok ürün reklam teması olarak ürüne sahip olunursa mutlu olunacağını vaad etmektedir. Eğitim ve iş dünyası sürekli yeni hedefler koymakta ve mutluluğun daima bir sonraki hedefin arkasında olduğu mesajını vermektedir. Ulaşılanlar ancak çok kısa süreliğine doyum sağlamakta ardından yarışa kalınan yerden devam edilmektedir. Uzun vadede bu dışarıdan mutluluk arayışı kişiyi mutsuz etmektedir.”

Mutsuz kişinin, hayattan zevk almadığını, eskiden yapmaktan keyif aldığı şeyleri artık yapmak istemediğini, gün geçirdiğini, rutinin içinde kaybolduğunu ve  genel anlamı ile iyi hissetmediğini tarif etmekte olduğunu belirten Uzm. Psk. Sibel Deniz Toledo, “Mutsuzluk, kişiyi bir girdap gibi içine çekebilmekte ve içinden çıkmaya çabalamak yerine daha da besleyecek davranışlara yönlendirebilmektedir. Örneğin sosyal olmaya çalışmak yerine daha fazla içine kapanmak ve daha az iletişim kurmak, mutsuz edici haberler okumak, kendine özen göstermeyi bırakmak, neşeli parçalar dinlemek yerine ağır damar şarkılara yönelmek gibi.” şeklinde konuştu.

Peki neden kişiler mutlu olmaya çabalamak yerine mutsuzluklarına tutunuyorlar? “Şöyle ki gerçek anlamda mutlu olmak içsel bir farkındalık, olanı kabul ve özsevgi gerektiyor. Kim olduğunun, güçlü ve zayıf yanlarının, kendi eşsiz ve biricik varoluşunun farkında olan, kendini ve hayatın ona sunduklarını kabul eden ve kendini gerçekten seven kişi mutlu olmayı başarıyor. Kendini hayatın kurbanı olarak görüp kendine eziyet ve sürekli şikayet etmek yerine kendi seçimlerini yapıp eyleme geçebiliyor. Ancak genel toplumsal bakış açısı bu anlamda kendini sevmeyi, seçimlerine sahip çıkmayı, zayıf yanlarını kabul etmeyi ve farklı bir eyleme geçmeyi kötü ve kabul edilemez bir şey olarak gösterdiği için bu konuda kişiler oldukça zorlanıyor ve şikayet etseler de mutsuzluğa tutunmayı tercih ediyorlar “

MUTLU OLMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?

“Birincisi yapmaktan keyif aldıkları şeyleri başlarda içlerinden gelmesede yapmaya çalışın. Kendinizi daha fazla mutsuz edecek, sürekli eleştiren ve şikayet eden insanlardan uzak tutun. Bunun yerine enerjilerini yükseltecek, iyi hissettirecek kişilerle vakit geçirin. Gelecek kaygısı içinde olmamış şeyler için üzülmeyin. Kendinize daha fazla özen gösterin. Yavaşlayın. Yemek yerken de, işinizi yaparken de, her ne yapıyorsanız yavaşlayın ve yaptığınızın farkına varın. Sizin dışınızdaki hayatı içinize çekin; bir kedinin başını okşayın, bir ağaca sarılın, güzel bir çiçeği koklayın yani yaşam ile bağ kurun. Bol bol şükür edin. Başkalarına gösterdiğiniz anlayış ve toleransı kendinize de gösterin. Hayatınıza mutlaka anlam katın.”

Uzman psikolog Sibel Deniz Toledo sözlerini şöyle bitirdi. “Mutluluk aslında kaf dağının ardında değil. Mutluluk kendi hayatınızın sorumluluğunu elinize alma cesaretindedir.”

Mükemmeliyetçi olmanın diğer olası nedenlerini de söyleyen Uzm. Psk. Mahir Efe Falay, “Erken çocuklukta sorun yoksa ama kişi yine de böyleyse bu sefer genç yetişkinlik dönemine bakılmalıdır. Arkadaşlarının ailesinden daha önemli olduğu ergenlik çağında acaba içine girmek - içinde kalmak istediği gruptakilerin hayata karşı tavırları nasıl? Onların bakış açısı ‘mükemmeliyetçilik’ barındırıyorsa sizin çocuk da muhtemelen öyle birine dönüşecektir.

Mükemmeli isteme sadece aileler veya arkadaş gruplarına bağlı değildir. Herhangi bir öğretmen de isteyebilir. Bunun sonucu da yukardakilerden pek farklı olmayacaktır. Erken çocukluğunda ilkokulundaki çocuk onun dersinde kalmamak ve sınıf arkadaşları tarafından alay edilmemek (çocuklar acımasızdır zira ahlak henüz tam gelişmemiştir) için mükemmeli, yani kaf dağının tepesine erişmeyi amaçlayacak ve ancak bir kısmı başarabilecektir. Çeşitli nedenlerle başaramayanlardaysa özgüven kaybı, okuldan soğuma ve/veya içe kapanma gibi depresif durumlar görülebilir“ ifadelerini kullandı.

Bu zorlayıcı durumun birçok sonucu olduğunu söyleyen Uzm. Psk. Mahir Efe Falay,  “Mükemmeliyetçiliğin sonuçları veya getiri - götürüleri üstüne eğilmek gereken bir diğer konudur. Zira nasıl ki ekilen tohumlar belli bir zaman sonra bitkiye dönüşüp hasat edilebilecekse, çocukluk ve genç yetişkinlikte bir nedenle başlayan mükemmeliyetçilik de kişinin hayatında ve çevresinde kendini esas olarak yetişkinlikte gösterecektir.

Kendine ve etrafına ister düşünce ister davranış bazında normalden yüksek standartlar koyacak ve bunların biri dahi karşılanmadığında dışarıdan rahatça görülebilecek kızgınlık, öfke, soğuma gibi sonuçlar görülebilecektir. Bunlar da uzun vadede çeşitli fizyolojik sorunlara dönüşüp kişinin hayatını iyice zorlaştıracaktır.

Bu yüksek standartlar aynı zamanda birçok erteleme de getirecektir. Çünkü amaçlanan “en” dir. Ama bakılırsa ki “en” e ulaşılma şansı yok, o yüzden hiç başlanmayacaktır. Çünkü öyle bir kişi büyük ihtimalle (araştırmalara göre %75 kadarı) en ’den aşağısını kabul edilemez bulacaktır ve bu kalıp birden çok kere tekrarlanınca, mükemmeliyetçi kişinin hanesine büyük bir götürü olacaktır.

Götürü varsa getiri de mutlaka olacaktır, o da ‘işini iyi yapmak’, gelen eleştirileri en aza indirmek ve uç raddelere varmadıkça yararlı olabilen kontrol arzusudur” şeklinde konuştu.

Falay, toplumda sadece kadına yönelik olarak değil genel olarak şiddet olaylarında bir artış gözlemlendiğini belirterek, “Sosyal medya hayvanlara yapılan şiddet görüntüleri ile dolu. Araştırmalar da ortaya koymaktadır ki bir insan hayvana şiddet uyguluyorsa, canlıya merhamet duymuyorsa çok yüksek olasılıkla bir sonraki adımı insana aynı şekilde şiddet uygulamaktır. Şiddeti önleyecek en önemli duygular; sevgi, merhamet ve empati duygularıdır. Toplum olarak bu duygularımızın şiddi şekilde yara aldığını düşünüyorum. Giderek daha öfkeli bir toplum haline dönüşmekteyiz. Ayrıca bir diğer önemli noktada hayatı içeresinde ezilmiş, kötü muamele bir bireyin eline fırsat ve güç geçtiğinde bunu yaşadıklarının acısını çıkarmak istercesine kötüye kullanmasıdır. İster evde olsun ister okulda disiplin ve eğitim sistemimiz maalesef şiddet içermektedir. Kocasından dayak yiyen kadın çocuğunu disipline etmek için dayağa başvurabilmektedir. Bu da dayağı normalize etmektedir. Çocuğun gördüğü rol model, kadına şiddet uygulamanın normal olduğudur. Ayrıca anne babanın diğer insanlara, çocuklara, yaşlılara, hayvanlara, doğaya karşı davranışları çocuk için örnek olacaktır. Olumsuz örnekler ile büyüyen bir çocuğun yetişkinliğinde olumsuz davranışlar sergilemesi çok yüksek olasılıktır” dedi.

Falay, şiddette toplumun rolü konusunda ise “Bir şiddet olayında suçu sadece failde görmenin son derece kolaycı bir tutum olacağını söyleyen Uzm.Psk. Sibel Deniz Toledo Falay,”şiddeti doğuran etkenleri iyi incelemek gerekir. Kişinin aile yaşamı, eğitim durumu, sosyo-ekonomik seviyesi, psikolojik durumu, alkol ve madde kullanımı belirleyici faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca içinde yaşadığı çevre, genel tutum ve inanışları, örnek aldığı rol modellerin tutum ve davranışları çok önemli etkenlerdir. Şiddet içinde büyümüş, çaresizlik yaşamış, kendisi ile hiç empati kurulmamış bir çocuğun sağlıklı bir yetişkin olması çok zordur.

Bunun yanında toplumsal öğretiler ve kabuller de maalesef özellikle kadına yönelik şiddeti destekler niteliktedir; kadının sırtından sopayı karnından sıpayı eksik etmeyeceksin, kocandır döver de sever de, öğretmene teslim ederken: “eti senin kemiği benim, kadın kuyruk sallamasa erkek bakmaz” gibi söylemler şiddeti hak ve meşru göstermektedir. Aileler erkeklerin pek çok davranışlarına daha hoş görülü davranmaktadır. Fakat diğer yandan kadın bir olaya maruz kaldığında mağdur olduğunu ispatlama ihtiyacı hissetmektedir. Hatta sırf bu yüzden başına bir olay geldiğinde susmaktadır. Taciz, tecavüz, dayak her ne olursa olsun bunu uygulayan erkek en büyük gücüde kadının bu suskunluğundan almaktadır. Çünkü yaptıklarının sonucu yanına kar almakta bu yüzden de yapamaya devam etmektedir” açıklamasında bulundu.

Şiddet olaylarını engellemek, kadınları şiddetten korumak için yapılması gerekenlerle ilgili Falay, “Öncelikle en önemli çözüm hukuki düzenlemelerle kadına, çocuğa, yaşlıya, hayvana şiddete, tacize, tecavüze gereken cezaları hafifletici sebepleri işletmeden, affı olmadan verilmesini sağlamak olmalıdır. Böylelikle kanun önünde hiç kimse yaptığının yanına kar kalabileceğini aklından geçirmemelidir.

Bir kadın kocasının şiddetinden şikâyetçi olduğunda karı-koca arasına girilmez gibi bir tutum yerine durumu ciddiye alıp gereken önlemlerin alınması sağlanmalıdır. Aile mutlaka koşulsuz bu noktada kızının arkasında olmalı koruyup kollamalıdır. Gelinlikle çıktığın bu eve ancak kefeninle dönersin yaklaşımı kadınları maalesef kocalarının şiddetine boyun eğmek zorunda bırakmaktadır.

Aile kızlarına güvenmeli ve arkasında olduğunu hissettirmelidir. Başına bir şey geldiğinde nedenleri sorgulamak yerine koşulsuz olarak mağdur görüp desteklemeli ve gerekli mercilere şikâyet etmek konusunda sonuna kadar arkasında olmalıdır. Unutmayın suçu işleyen kişi en büyük gücü mağdurun suskunluğundan almaktadır.

Erken yaşlardan itibaren çocuklara tüm canlılara karşı sevgi ve merhamet duygusunu aşılamalı ve anne babalar bu anlamda çocuklarına olumlu rol model olmalıdır. Çocuklarına yaşam hakkına saygı duymayı mutlaka öğretmeliler. Hayvanlara zarar vermesine asla göz yummamalı ve bu konuda gerekirse bir uzmandan destek almaktan çekinmemeliler.

Hiç bir şiddet olayını normalize etmemek veya üstünü örtmeye çalışmamak oldukça önemlidir.

Şiddet, taciz, tecavüz mağduru kadın ve çocuklar için mutlaka destek grupları oluşturulmalı ve bu kişiler bu gruplara yönlendirilmeli.

Basın, medya ve sosyal medya mağdurları değil failleri teşhir etmeli böylelikle mağdur kişinin toplum içerisinde kendisini daha fazla kötü hissetmesine engel olunmalıdır” diye konuştu.

Uzm. Psk. Sibel Deniz Toledo Falay sözlerini, “Şunun altını kalın harflerle çizmek isterim ki şiddetin sebebini anlamaya çalışmak şiddeti mazur göstermek demek değildir. Ancak bir problemi çözmek istiyorsanız önce problemi yaratan nedenleri ortaya çıkararak bu nedenleri ortadan kaldıracak önlemler almanız doğru ve kalıcı bir yol olacaktır” diyerek tamamladı.

Durumun ironik tarafı da şudur ki cinsellik hem evrensel olarak tüm insanların yemek-içmek gibi bir ortak noktasıdır hem de yüzyılın başlarında Sigmund Freud’un söylediği gibi “İnsan doğasının temelindeki iki dürtüden biridir’. Ancak eskiden beri gelen ve son yıllarda daha da artan baskı da açıktır.

Bir dürtüye (veya enerjiye) baskıysa hayatın diğer alanlarında görünüşte alakasız görünen şekillerde dışavurumlara götürür. Enerji kaybolmaz, sadece şekil değiştirir.”

Bu saldırıların toplumu, özellikle kadınları nasıl etkilemekte olduğunu anlatan Uzman Mahir Efe Falay, şunları söyledi: “Saldırılar ve çoğunun ciddi bir ceza almamasının kadınların güvenlik hissini düşürmektedir. Dışarıda olma, özgürce istediğini yapma açısından da kısıtlamaktadır. Bunun yanında cezaların hem çoğu zaman yetersiz hem de zaman zaman erkek egemenliği yönünde sonuçlanan davalar “haksızlık hissi” yaşatmaktadır. Ayrıca ciddi manada olumsuz model oluşturulmaktadır. Zira çocukların hayatı öğrenmesinde ve düşüncelerini şekillendirmede gördükleri de etkilidir. Ve hâlihazırda pek çok yerde pozitif ayrımcılık yaşayan kadınların böylesine şiddetle karşılaşması çocuklar ve gençlerin algılarının karışmasına neden olabilmektedir.”

Kadına yönelik cinsel içerikli şiddet suçlarını engellemek için kısa ya da uzun vadede neler yapılabileceği hakkında bilgi veren Falay, sözlerine şöyle devam etti:

“Engelleme isteniyorken kısa vadede sonuçlanabilecekler kadar uzun vadeli çözümler de kabul edilmelidir. Örneğin toplumda şu ana kadar yerleşmiş algı ile çalışılıp bu yoldaki mitleri kırmak için gerekli adım atılabilir. Mesela okullara fizyolojik gelişimle orantılı olarak “Cinsel Sağlık” dersi konulabilir. Bu sayede gençler hem kendi cinsine hem de karşı cinsine dair meraklarını en güvenli ve kontrollü şekilde karşılayabilecektir. Kısa vadeli çözümlerse özellikle hukuk alanında bu tip suçlar konusunda yapılacak iyileştirmelerle gerçekleştirilebilir. Eğer suç yarattığı fiziksel – psikolojik hasar ölçüsünde “gerçek” bir ceza ile karşılanırsa o suçu işlemekten kaçınılır ve tekrarlanma ihtimali düşer. Kimse özgürlüğünün hayatını bitirecek ölçüde kısıtlanmasını istemeyecektir.”

Uzman Psikolog Mahir Efe Falay, son günlerde kadınlara yönelik cinsel saldırılar hakkında sözlerini şöyle bitirdi:

“Kadınlara yönelik şiddeti, yani fiziksel veya cinsel saldırıları bitirmek için tek bir çözüm olmayacağı aşikârdır. Yapılması gereken, şiddetin iki tarafından da planlı olarak adım adım ilerlemektir. Bunun için de şiddetin iki türünün de psikolojik boyutu ihmal edilmemelidir.”

Çocuğa her söylenen ‘Aman dur yapamazsın’ veya ‘Sakın dokunma!’ veya ‘Boşver sen, aklın ermez’ gibi hesapta onun iyiliği için söylenen sözler aslında uzun vadede kötülüğünedir. Çünkü özgüvenin temeli davranışsa ve davranış engelleniyorsa özgüven de gelişemez ve çevresi iyiliği için yapılan engellemelerle dolan çocuk yıllar sonra genç yetişkin haline gelip o eski çevreyi arkasında bıraktığında sudan çıkmış bir balık gibi çaresiz, savunmasız ve bunalım halinde kalır. Fakat her davranış değişebilir” dedi.

Özgüven gelişimi için yapılması gerekenleri sıralayan Uzm. Psikolog Falay, bu kısa tavsiyeler ile uzun ve büyük yararlı etkiler sağlamanın mümkün olduğu belirterek “Özgüven doğuştan gelmez. Yukarıdan da inmez. Piyango ile de çıkmaz. Kazanılan ve geliştirilebilen bir özelliktir. Bu yüzden önerilere kulak verin veya uygun bir uzman yardımıyla kazanın” açıklaması yaptı.

İşte özgüven geliştirmek için tavsiyeler:

Aileler İçin;

1. Bırakın canı ‘biraz’ acısın. O şekilde gerçekleştirmeye çalıştığı davranışın sonucunu çok daha iyi öğrenir. Acımasın diye engellemelerse onu sündürür.
2. Bırakın ‘biraz’ yorulsun. Bu yorulmalar ona ileride gerçek hayatta bir şey başarmak için yorulmak gerektiğini gösterir, en baştan kavramasını sağlar. Yetişkin hayatlarınızda kaç iş çaba harcamadan sizin yerinize oluyor ki?
3. Bırakın ‘biraz’ yavaş yapsın. Bu şekilde legolar dışında daha zor kurulum işlerini kendi gücü yettiğince halledebilir. Evet tornavidayı döndürmesi yavaş olacaktır. Ama ‘O’ vidayı takmıştır.

Yetişkinler İçin;

1. En kötü ne olabilir ki? Şeklinde sık sık düşünün. Örneğin müdüre bir şey söylemek için odasına girerken bu gelsin aklınıza. Veya otobüste inmeniz gereken durağı kaçırdığınızda az sonra otobüs kırmızı ışıkta durduğunda siz ‘Kaptaan orta kapı’ diye bağırdığınızda. Veya aylardır gözünüzde olan karşı cins okulda tek başına boşken yanına gidip gitmeme arasında kaldığınızda. Merak etmeyin, gerçekten kötü bir şey olamaz.
    
2. İnsanların, hele büyük ihtimalle bir daha görmeyeceğiniz insanların sizin hakkınızdaki düşüncesi ne kadar önemli olabilir? Bunu 100 üzerinden puanlayın. Eğer 20-30 derseniz; özgüven yolundasınız! Ama 80-90sa cevabınız şunu da cevaplayın ‘Siz kendiniz için mi başkaları için mi yaşıyorsunuz?
    
3. Güçlü yanlarınızı aklınızda tutun. Kimse tüm özellikler bazında baştan aşağı kötü değildir. Köydeki çobanın müziğe yeteneği, plazadaki veri giriş görevlisinin resme, kargo şubesindeki çalışanın da yemeğe yeteneği olabilir.
    
4. Üstteki üçünü de sürekli düşünürseniz, İngilterede bir cep telefonu satıcısıyken katıldığı bir yarışma sonrasında şu anda trilyoner olan tenor Paul Pott olabilirsiniz.